Pokrycia naturalne

Pokrycia naturalne - rodzaje

Pokrycia dachowe zmieniają się wraz z rozwojem technologii – stają się coraz trwalsze i odporniejsze na czynniki zewnętrzne takie jak deszcz, śnieg czy mróz.

Obecnie na rynku można znaleźć wiele różnych rodzajów dachówek, blachodachówek, pap czy gontów, jednak coraz częściej hurtownie oferują nowoczesne wersje tradycyjnych pokryć, udoskonalone dzięki stosowaniu nowoczesnych technologii. Do takich pokryć z pewnością można zaliczyć strzechę, łupek (fot. Rathscheck) czy drewniane wióry, które jeszcze przed wiekiem pokrywały dachy większości wiejskich chałup.

Rejonizacja pokryć naturalnych

To, który materiał dominował w danym rejonie, decydowało o tym, jakie dachy można było tam spotkać. Zatem w rejonach, w których słoma i trzcina były materiałami często spotykanymi i powszechnie dostępnymi przeważały dachy kryte strzechą.  Jeśli popularnym materiałem było drewno - mieliśmy do czynienia z gontami drewnianymi oraz wiórem. Natomiast w rejonach, w których dominował kamień - do krycia dachów wykorzystywano tzw. łupek.

Wszystkie pokrycia naturalne wymagają niewielkiej obróbki - są zatem ekologiczne, ponieważ ich produkcja nie wymaga ani specjalistycznych kominów ani innych skomplikowanych technologii - ich siła tkwi w prostocie wykonania i wykorzystaniu tego, co dała natura. Dodatkowym atutem pokryć naturalnych jest odnawialność surowców, z których są produkowane.

Ach, gdybym kiedyś dożył tej pociechy...

Strzecha, ale nie taka, jaką stosowano jeszcze w poprzednim stuleciu, ale udoskonalona, pokryta specjalnymi powłokami przeciwogniowymi, staje się materiałem coraz chętniej wykorzystywanym w budownictwie nowoczesnym (choć powłoki impregnacyjne, jakich używa się, by zabezpieczyć strzechę przed ogniem czy owadami, nie pozostają obojętne dla zdrowia człowieka).

Powrót strzechy do łask to zasługa przede wszystkim jej dobrej termoizolacji. Można mieć pewność, że decydując się na pokrycie dachu strzechą w lecie uchronimy się przed nadmiernym upałem, a w zimie przed utratą szczególnie ważnego wtedy ciepła. Dobra wentylacja dachów krytych strzechą sprawia, że dach oddycha, co tworzy odpowiedni mikroklimat wewnątrz. W razie jakichkolwiek ubytków w pokryciu możliwa jest wymiana tylko jego części. Wadą strzechy jest z pewnością jej waga, która dochodzi nawet do 75 kg/m2, zatem decydując się na tego typu pokrycie, musimy liczyć się z solidną konstrukcją więźby.

Gonty i wióry

Gont wykonywany jest głównie z drzewa iglastego - może to być sosna, świerk, jodła czy modrzew. Domy pokryte tym materiałem bardzo często można spotkać w okolicach górskich, gdzie gont wtapia się idealnie w krajobraz. Podobnie jak strzecha, gont posiada bardzo dobre właściwości termoizolacyjne oraz wyciszające. Jak każdy materiał naturalny, gont wymaga impregnacji przed owadami, grzybami, porostami, a przede wszystkim ogniem, jednak w odróżnieniu od strzechy jest materiałem lekkim, nie obciążającym więźby, co wpływa też na rodzaj więźby, jakiej powinniśmy użyć.

Wiór osikowy do zadań specjalnych

Specjalnym rodzajem gontu jest wiór wykonywany z drewna sosnowego, świerkowego, a przede wszystkim osikowego. Z pewnością niejeden z nas widział dachy kryte wiórem w okolicach górskich, gdzie ze względu na obfite opady śniegu w zimie nachylenie dachów jest większe niż w innych regionach kraju. Ze względu na to, że zainteresowanie tym materiałem jest coraz większe, poświęcę temu tematowi trochę więcej uwagi.

Budynki kryte wiórem można coraz częściej spotkać także na Suwalszczyźnie, gdzie doskonale wtapiają się w krajobraz nie zniszczonej przez człowieka natury. Dawniej dachy domów bogatych właścicieli posiadały krycie drewniane przypominające gont – był to właśnie wiór osikowy. Ten rodzaj materiału jest propozycją dla koneserów, zwolenników tradycyjnych i ekologicznych rozwiązań w architekturze. Nie ustępuje takim uznanym pokryciom tradycyjnym jak gont, trzcina czy słoma.

Metody wytwarzania i układania wióra osikowego

Umiejętność wytwarzania (łupania) wióra osikowego znana już  była na początku XIX wieku i narodziła się na Suwalszczyźnie. Drewno osikowe jest miękkie, ma mało sęków i nie jest lubiane przez korniki czy inne szkodniki lasów.

Poszczególne elementy układane są na połaci metodą na tzw. „rybią łuskę” za pomocą długich, cienkich gwoździ. Wcześniej jednak połać dachowa powinna zostać zadeskowana i zabezpieczona przed chorobami i szkodnikami (np. dzięki wykonaniu izolacji z papy bitumicznej).

Wióry należy układać kierunkowo tzn. profilowaną częścią w dół pod kątem ok.70° na przemian jeden rząd w lewo drugi w prawo przykrywając 3/4 poprzedniego rzędu wiórów. Inaczej mówiąc każdy kolejny rząd wiórów jest przesunięty ku górze o ok. 1/4 długości wióra (tj. 9 cm). Wielkość zakładu poprzecznego wiórów to ok. 2 cm.

Gwoździe nie powinny być widoczne, a ich wielkość dostosowana do grubości wióra (przy wiórze grubości 4 mm najlepiej użyć gwoździ o grubości 1,3 – 1,5 mm i długości powyżej 45 mm). Należy tak układać wióry, aby woda nie wpływała pod wiór.

Układanie wióra to praca niezwykle pracochłonna i precyzyjna, a liczba gwoździ użytych do ułożenia metra kwadratowego wióra (ok. 300 sztuk) warunkuje cenę, lecz pozostawia niepowtarzalny efekt. Gotowy dach składa się aż z pięciu (czasem większej ilości) elastycznych warstw wiórów. Dach taki jest lekki i estetyczny (jego waga po wyschnięciu ni przekracza 18 kg na metr kwadratowy).

Osikowe drewno, mimo tego, że jest słabe i szybko ulega rozkładowi, w specjalnych warunkach schnięcia staje się trwałe i długowieczne, a dachy kryte gontem drewnianym mogą przetrwać nawet 50 lat. Wraz z upływem czasu, dach osikowy pokrywa się charakterystyczną mszystą patyną, która zapewnia szczelność i jest odporna na warunki atmosferyczne, dzięki czemu jest dach pokryty wiórem osikowym jest trwały.

Proces schnięcia wióra nie jest skomplikowany – ważne jest to, aby poszczególne pasy drewna (36cm długości, 8-10cm szerokości i 5mm grubości) układane były na dachu jeszcze nie wyschnięte. Grubość pokrycia po wyschnięciu wynosi około 5cm , a ciężar nie przekracza 18 kg/m2. Wióry można układać na dachach o różnych kształtach, jednak nachylenie połaci dachowej nie powinno być mniejsze niż 35%. Jak każde drewniane pokrycie, również wiór osikowy wymaga impregnacji, choć niektórzy wykonawcy twierdzą, że nie jest to konieczne. Specjaliści radzą różnego rodzaju mieszanki, które oprócz tego, że impregnują, dodatkowo uszczelniają dach. Tego rodzaju zabiegi na dachu powinny być oczywiście wykonywane w umiarkowanych temperaturach.

Łupek - materiał dla wymagających

Łupek  (fot. Rathscheck) jest materiałem, którego używano lokalnie, ze względu na niewielką ilość złóż skał łupkowych występujących w naszym kraju, głównie na terenie Dolnego Śląska (okolice Kotliny Kłodzkiej i Jeleniej Góry, gdzie jest wydobywany) i zachodniej Polski. Największą popularność zyskał w Niemczech, skąd też wywodzą się różne style układania. Wiek łupków szacuje się na ok. 300-400 mln lat. Ze względu na swoją strukturę łupek jest odporny na działanie warunków atmosferycznych i jest najtrwalszym ze wszystkich dostępnych pokryć.

Łupek uważany jest za najbardziej ekskluzywny i unikatowy materiał pokryciowy, a dzięki swej długowieczności coraz częściej stanowi  część naszego krajobrazu, zdobiąc dachy kościołów i rezydencji. Łupek uzyskuje się przez cięcie miki na bloki specjalną piłą diamentową. Tak przygotowaną skałę rozwarstwia się na płytki grubości 5 milimetrów. Najstarsze dachy kryte łupkiem wykonane zostały z łupka tzw. staroniemieckiego, który charakteryzował się nieregularnymi kształtami, które robiły wrażenie przypadkowości wzoru. Obecnie na rynku jest wiele kształtów płytek, m.in. prostokątne, łuskowe, francuskie, karpiówkowe, rybia łuska lub tzw. dzikie (każda płytka ma inny kształt).

Dachy naturalne stają się nieodłącznym elementem polskiego krajobrazu, zatem po raz kolejny to natura zadecydowała o tym, co jest lepsze dla niej i każdego człowieka.

Autor: Anna Wojtyła-Dyjur, redakcja serwisu DACHY.ORG

ceną

marką

funkcjonalnością

kolorem

materiałem

Głosuj

Aktualnie brak komentarzy